Azərbaycan və Türkmənistan Xəzər dənizi enerji mübahisəsini yenidən müzakirədən keçirir (EurasiaNet, ABŞ)

Azərbaycan və Türkmənistan Xəzər dənizi enerji mübahisəsini yenidən müzakirədən keçirir

Azərbaycan və Türkmənistan əvvəlki kimi Xəzər dənizin zəngin yataqlar olan hissəsi üstündə düşmənçilik edirlər. Əgər bu belə davam etsə Xəzər mübahisəsindən ən fayda götürən Rusiya olacaq.

Bakı və Aşxabad 1991-ci il SSRİ dağılandan bəri Xəzərdəki üç neft yatağına sahib olmaq uğrunda mübarizə aparır. Ãœç yataqdan ikisi - Azəri və Çıraq (Türkməncə Ömər və Osman, 620 milyon ton neft ehtiyatı) Azərbaycanın ən dəyərli yayaqlarıdır və hər ikisi BP konsorsiumu tərəfindən hasil edilir. Ãœçüncü mübahisəli yataq isə Kəpəz (Sərdar) yatağıdır, 50 milyon ton neft ehtiyatına malikdir və hələ işlədilmir.

Türkmənistan Kəpəz yatağında geoloji qazıntı işlərinə başlama planını elan etdikdə ikitərəfli gərginlik son hədinə çatdı. Azərbaycanın xarici işlər naziri bəyan etdiki, bu cür addım mənsubluq mübahisəsi həll edilənə qədər yataqda hər hansı bir işlərin apaılmasını qadağan edən ikitərəfli müqaviləyə ziddir. Azərbaycan xariciişlər nazirinin bəyənatında vuğulandı ki, Bakı "Xəzərdə suveren hüquqlarını qorumaq üçün addımlar atmaq hüququnu qoruyur."

Daha sonra Türkmənistan Azərbaycan sərhəd mühafizə qayığının Xəzərin müxtəlif sahələrində "elmi" tədqiqat aparan türmən gəmisini saxladığını elan etdi. 

10 iyul tarixindəki vəziyyətə görə daha bir qarşıdurmadan sonra, nə zaman ki, Türkmənistan işi beynəlxalq arbitraja verəcəyi ilə hədələdi, hər iki ölkənin rəsmiləri artıq 15 ilə kimi sürmüş danışıqları davam etdirməyə razılaşdılar.

Lakin əgər may ayında Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyevin bildirdiyi kimi 2012-ci ilin sonuna Transxəzər boru kəmərinin çəkilişi haqqında Avropa İttifaqı ilə müqavilə imzalansa üç yatağın statusu məsələsi daha da ciddiləşə bilər. Kəmər yataqdan çıxan qazdan istifadə edəcək və iki ölkənin imzası lazım olacaq.

Rusiya liderləri uzun müddət Transxəzər boru xəttinə qarşı çıxırdılar. Beləki bu kəmər Rusiyadan yan keçirdi və Kremlin Avropa sərhəddinə enerji ixracatına nəzarətini məhdudlaşdırırdı. İyun ayında Bakıda çıxışı zamanı xarici işlər naziri Serqey Lavrov bildirmişdi ki, "Aİ Rusiyanın maraqlarını nəzərə almadam Transxəzər boru xətti layihəsini gerçəkləşdirə bilməz." Rəsmi Moskva bəyan edib ki, guya "hüquqi və ekoloji problemlər" onun əsas mərkəzi maraqlarıdır.

Lakin analitik İlham Şaban inanır ki, Rusiyanın etiraz etməsinin arxasında iqtisadi səbələr durur. Şabanın sözlərinə görə, 5 iyul Türkiyənin Hürriyət qəzetində deyilən sitatda türk rəsmiləri bildirmişdilər ki, yeni Anadolu qaz kəməri ilə idxal olunan Azərbaycan qazı Türkiyədə rus qazından ən azı 12 faiz ucuz satilacaq. "Azərbaycandan idxal olunan qazın həcmi rusiya qazı ilə rəqabət aparacaq dərəcədə böyük deyil" - Şaban qeyd edib. Lakin türkmən qazını da bura əlavə etsək qiymət daha da ucuzlaşacaq, deyə analitik əlavə edib.

"Rusiya Transxəzər boru xəttinin çəkilişinə icazə verə bilməz" - Şaban vurğulayıb.

Azərbaycanlı siyasi analitik, Şərq-Qərb elmi araşdırmalar mərkəzinin sədri Ərəstun Oruslu qeyd edib ki, Trans-Xəzər boru xətti işə düşsə, Rusiya üçün Avropa qaz bazarını əlində saxlamağa yeni təhlükə olacaq. Xəzər dənizi qaz yataqları üzərindəki münaqişə də həmin bazarlarda "Rusiyanın öz monopoliyasını saxlamaq arzusundan" qaynaqlanır.

"Rəsmi Moskva həm Aşxabad, həm də Bakının xarici siyasətlərinə təsir etmək gücündədir və indi gördüyümüz də budur" - Oruclu qeyd edib.

Azəbaycan XİN nümayəndələri şərh verməyiblər, lakin iyun ayının 27-də Energetika naziri natiq Əliyev bildirmişdi ki, bəzi qüvvələr "ölkələrimiz arasında qarşıdurmanın olmasında maraqlıdırlar və indi bundan öz məqsədləri üçün istifadə edirlər"

Asiya regionuna aid digər nəşrlər

Milli Məclisin spikeri Azərbaycanı çoxşaxəli ticarət və əlaqələrə dəvət edir

İSLAMABAD: Milli Məclisin Spikeri Əsəd Qeysər Azərbaycanın işgüzar dairəsini müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarını araşdırmaq üçün Pakistana səfərə dəvət edib.

Azərbaycanın səfiri Əli Fikrət oğlu Əlizadə cümə axşamı Milli Məclisin Spikeri ilə Parlament Binasında görüş keçirib.

Səfir ilə dialoqunda, cənab Qeysər hər iki ölkənin müxtəlif regional və beynəlxalq məsələlərdə ümumi fikir və qavrayışları bölüşdüyünü dilə gətirmişdir. O, həmçinin Azərbaycanın Pakistanın Kəşmir üzərindəki prinsipial mövqeyi ilə bağlı dəstəyini də yüksək qiymətləndirib.


Hindistanın İranda ən böyük neft alıcısı Azərbaycan və Səudiyyə Ərəbistanını seçir

Hindistanın İranda ən böyük neft alıcısı olan MRPL şirkəti iyul ayında İrandan idxal etdiyi xam nefti əvəzləmək üçün Azərbaycan və Səudiyyə Ərəbistan neftini almağa başlayıb. Şirkət bunu Tehrana qarşı qoyulan sanksiyalardan sonra daşımanın çətinləşməsi ilə əlaqələndirib.

Manqalor Neftayırma və Neftkimya (Mangalore Refinery and Petrochemicals-MRPL) zavoduna ixracatın itirilməsi ABŞ və Aİ ölkələrinin sanksiyalarının nəticəsində ötən illə müqayisədə xaricə satışı yarı dəfədən aşağı düşmüş İran üçün böyük zərbə olacaq. İranın, Qərbin fikrincə silah hazırlanmasına önəldilmiş nüvə proqramına qarşı qəbul edilmiş sanksiyalar ölkənin neft gəlirlərini kəsməyi nəzərdə tutur.